A A
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie / 20 – 27 września 2019

Eugeniusz Pankiewicz

Eugeniusz Pankiewicz – Warjacje na fortepian: op. 10, Tow. Wydawn. Muzyki Polskiej (1931) / domena publiczna; źródło: Biblioteka Narodowa (Polona)

 

 
 
 
UTWORY KAMERALNE
UTWORY NA FORTEPIAN

 

(15.12.1857 – 24.12.1898) kompozytor i pianista urodzony w Siedlcach, zmarły w Tworkach k. Warszawy. Edukację muzyczną rozpoczął w Lublinie, gdzie pobierał lekcje gry na fortepianie. Kontynuował kształcenie w Instytucie Muzycznym w Warszawie pod okiem Józefa Wieniawskiego, a następnie w Petersburgu u Teodora Leszetyckiego i w Moskwie. Naukę sfinalizował studiami w zakresie kompozycji ponownie w Instytucie Muzycznym w Warszawie w klasie Władysława Żeleńskiego i Zygmunta Noskowskiego.

Zawodowo zajmował się wykonawstwem, występując solo i w zespołach kameralnych w takich miastach jak Warszawa, Łódź czy Lublin. Dodatkowo prowadził działalność pedagogiczną; nauczał fortepianu w macierzystej uczelni warszawskiej oraz w Instytucie Maryjnym.

W spuściźnie kompozytorskiej Pankiewicza przeważa twórczość fortepianowa i pieśniowa. Wśród dzieł przeznaczonych na fortepian znaleźć można tańce, takie jak: mazurki, walce, krakowiaki, menuety i in., a także miniatury nietaneczne, np. humoreski, nokturny czy preludia. Pokaźna liczba pieśni powstała do słów poetów polskich i zagranicznych, m.in.: Heinricha Heinego, Sándora Petőfiego, Adama Asnyka, Michała Bałuckiego, Franciszka Karpińskiego czy Teofila Lenartowicza, a także do tekstów ludowych. W tematyce pieśni przeważają wątki liryczne oraz patriotyczno-społeczne. Trzecią grupę w twórczości kompozytora stanowią utwory przeznaczone na chór a cappella i z towarzyszeniem instrumentalnym, opracowane w sposób łatwy i przystępny.

Pieśni solowe Pankiewicza zyskały duże znaczenie jako pomost pomiędzy utworami Chopina i Szymanowskiego. Podążając za inspiracją wątkami ludowymi, kompozytor bądź korzystał z oryginalnych tekstów i melodii ludowych, ograniczając się jedynie do niewielkich zmian, bądź, wychodząc poza powierzchowne naśladowanie stylu ludowego, wypracowywał nowe, indywidualne jakości na bazie ludowego materiału skalowego i rytmicznego. Osiągnięcia harmoniczne na polu pieśni stanowią jeden z najbardziej wyrazistych elementów stylu twórcy. Przekraczał Pankiewicz granice systemu tonalnego dur-moll poprzez stosowanie licznych modulacji, alteracji i dysalteracji, nierozwiązanych dysonansów czy centralizacji brzmienia opartej na motywach melodycznych bądź nucie pedałowej. Warte podkreślenia są ponadto walory kolorystyczne pieśni Pankiewicza, zbliżające się niekiedy do efektów impresjonistycznych.

Na gruncie twórczości fortepianowej dostrzegalna jest ewolucja języka muzycznego od prostych utworów tanecznych i salonowych w stronę bardziej zaawansowanych technicznie, harmonicznie i kolorystycznie. Co więcej, również w pieśniach partia fortepianu charakteryzuje się rozwiniętą fakturą, malarstwem dźwiękowym i zaangażowaniem w budowanie nastroju utworu.

Z powodu nowatorstwa na gruncie harmoniki oraz faktury, twórczość Pankiewicza oceniana była negatywnie przez jemu współ­czesnych. Na uznanie musiała poczekać do połowy XX wieku.

 

Źródło biogramu: Poniatowska Irena, Pankiewicz Eugeniusz, w: Encyklopedia muzyczna PWM, Dziębowska Elżbieta (red.), t. 7, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2002, ss. 326-328.

ORGANIZATOR
WSPÓŁORGANIZATOR
PATRONAT NARODOWY PREZYDENTA RP
PATRONAT NARODOWY
PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ ANDRZEJA DUDY
W STULECIE ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOSCI
PARTNERZY
PATRONI MEDIALNI
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej
im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie
20 – 27 września 2019


Wszelkie Prawa Zastrzeżone 2018 Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki.
Instytut Muzyki i Tańca w Warszawie
Dofinansowano ze środków
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego