A A
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie / 20 – 27 września 2019

Józef Ksawery Elsner

Józef Elsner (portret), autor-grafik: Maksymilian Fajans (1827-1890) / domena publiczna; źródło: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa

 

 

 
 

 

UTWORY KAMERALNE
UTWORY NA FORTEPIAN

 

(1.06.1769 – 18.04.1854) kompozytor, pedagog i działacz kultury muzycznej urodzony w Grodkowie, zmarły w Warszawie. Regularną edukację muzyczną rozpoczął w szkole dominikanów i w gimnazjum jezuickim we Wrocławiu, gdzie śpiewał w chórze i grał w kapeli klasztornej, później zaś był członkiem chóru operowego i orkiestry teatralnej. Podjął następnie studia teologiczne oraz medyczne, której jednak porzucił, by zająć się muzyką. Pracował jako śpiewak-solista, jako skrzypek-kameralista, piastował stanowisko skrzypka w orkiestrze teatralnej w Brnie oraz był kapelmistrzem w teatrze we Lwowie. W 1795 roku podjął współpracę z Wojciechem Bogusławskim w teatrze we Lwowie. W roku 1799 przeniósł się na stałe do Warszawy.

Prowadził intensywną działalność na polu organizacji życia muzycznego. Przygotowywał we Lwowie cotygodniowe koncerty w ramach założonego przez siebie towarzystwa pn. Akademia Muzyczna, prowadził operę w Teatrze Narodowym, otworzył własną sztycharnię nut, która zapoczątkowała rozwój tego rodzaju przedsiębiorstw na terenie Warszawy oraz wydawał pierwszy polski miesięcznik nutowy pt. „Wybór Pięknych Dzieł Muzycznych i Pieśni Polskich”. Działał również w Towarzystwie Przyjaciół Nauk, w Resursie Muzycznej, w Towarzystwie Muzyki Religijnej i Narodowej w Warszawie, a także pisywał recenzje i artykuły do czasopism polskich i zagranicznych, m.in. do lipskiej „Allgemeine Musikalische Zeitung”. Był członkiem honorowym licznych towarzystw muzycznych w kraju i za granicą, m.in. Musikverein der Universitätskirche St. Pauli w Lipsku. Co więcej, zbierał materiały dotyczące folkloru, co wynikało z pragnienia uchwycenia prawdziwych, najstarszych cech melodyczno-rytmicznych polskiej muzyki ludowej.

Ważną częścią życia zawodowego Elsnera była również pedagogika. Uczył m.in. w Szkole Dramatycznej Wojciecha Bogusławskiego, w Szkole Elementarnej Muzyki i Sztuki Dramatycznej, w Instytucie Muzyki i Deklamacji, w Szkole Śpiewu przy Teatrze Wielkim oraz w Szkole Głównej Muzyki. W tej ostatniej uczelni kształcił m.in. Fryderyka Chopina. Prowadził zajęcia z takich przedmiotów jak: śpiew, teoria muzyki i kompozycja.

Twórczość kompozytorska Elsnera jest bardzo bogata. Składają się na nią utwory na orkiestrę symfoniczną i dętą, utwory kameralne, fortepianowe, wokalne, wokalno-instrumentalne i sceniczne. Wśród dzieł przeznaczonych na orkiestrę znaleźć można taki gatunki jak: symfonia, koncert, wariacje, walc, marsz, polonez czy mazur. Dzieła kameralne powstawały głównie na obsady smyczkowe z ewentualnym towarzyszeniem fortepianu. Gatunki wykorzystywane w twórczości fortepianowej to, poza sonatą i wariacjami, miniatury o charakterze tanecznym. W grupie utworów wokalnych i wokalno-instrumentalnych znajdują się kompozycje na chór a cappella lub z towarzyszeniem instrumentalnym, a także pieśni na głos z fortepianem. Wypowiadał się tutaj kompozytor za pośrednictwem m.in. gatunku offertorium, completorium, mszy (w tym pojedynczych części mszalnych), motetu, graduału, pasji, kantaty, ody czy mazurka. W dziełach tych wykorzystane zostały teksty poetów takich jak: Georg Fülleborn, Ludwik Osiński, Kazimierz Brodziński, Franciszek Karpiński, Julian Ursyn Niemcewicz, Franciszek Dionizy Kniaźnin czy Friedrich Schiller. Dzieła operowe są wyjątkowo liczne. Powstawały do librett autorów polskich i zagranicznych.

Twórczość Elsnera reprezentuje polski styl klasyczny okresu przedchopinowskiego, wykształcony z połączenia środków charakterystycznych dla muzyki klasyków wiedeńskich i elementów polskiej muzyki ludowej. Narodowość była dla Elsnera nadrzędnym walorem sztuki. Korzystał w swojej muzyce zarówno z bezpośrednich cytatów z muzyki ludowej, jak i podejmował próby przetwarzania tego materiału. W muzyce religijnej wykorzystywał teksty polskie lub wprowadzał do utworów łacińskich melodie polskich pieśni kościelnych. Na gruncie muzyki operowej uprawiał różne gatunki, m.in. operę seria, operę komiczną i melodramat. W twórczości pieśniarskiej początkowo kontynuował stylistykę galant i rokoka, później zaś skierował się w stronę estetyki romantycznej. Swoją obfitą twórczością kompozytorską oraz bogatą działalnością organizacyjną i publicystyczną położył znaczące zasługi dla rozwoju muzyki i kultury polskiej.

 

Źródło biogramu: Nowak-Romanowicz Alina, Elsner Józef, w: Encyklopedia muzyczna PWM, Dziębowska Elżbieta (red.), t. 3, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1987, ss. 19-32.

ORGANIZATOR
WSPÓŁORGANIZATOR
PATRONAT NARODOWY PREZYDENTA RP
PATRONAT NARODOWY
PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ ANDRZEJA DUDY
W STULECIE ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOSCI
PARTNERZY
PATRONI MEDIALNI
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej
im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie
20 – 27 września 2019


Wszelkie Prawa Zastrzeżone 2018 Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki.
Instytut Muzyki i Tańca w Warszawie
Dofinansowano ze środków
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego