A A
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie / 20 – 27 września 2019

Karol Kurpiński

Karol Kurpiński, autor-grafik: Maksymilian Fajans (1827-1890) / domena publiczna; źródło: Biblioteka Narodowa (Polona)

 

 

 
 
UTWORY KAMERALNE
UTWORY NA FORTEPIAN

 

(ochrzcz. 6.03.1785 – 18.09.1857) kompozytor, dyrygent, pedagog i działacz muzyczny urodzony we Włoszakowicach k. Leszna Wielkopolskiego, zmarły w Warszawie. Pierwszych lekcji gry na skrzypcach i organach udzielał mu ojciec.

Jako dyrygent pracował przez 30 lat w Teatrze Narodowym, gdzie przyjęty został dzięki rekomendacji Józefa Elsnera. Po odejściu Elsnera stał się dyrektorem sceny operowej. Co więcej, dyrygował niemal wszystkimi koncertami odbywającymi się w Warszawie, m.in. prawykonaniem Koncertu fortepianowego f-moll Fryderyka Chopina, z kompozytorem jako solistą. Prowadził również spektakl inauguracyjny w nowym gmachu teatru, zwanym Teatrem Wielkim.

Zajmował się także intensywnie pedagogiką. Rozpoczynał od nauczania gry na fortepianie we Lwowie, w domu Edwarda Rastawieckiego, zaś w późniejszym okresie prowadził zajęcia w Warszawie w Szkole Dramatycznej przy Teatrze Narodowym oraz w Szkole Muzyki i Sztuki Dramatycznej. W związku z zamknięciem konserwatorium w roku 1830 i wynikającego z tego braku śpiewaków, zorganizował w roku 1835 przy Teatrze Wielkim Szkołę Śpiewu. Dodatkowo, był członkiem Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk oraz założycielem „Tygodnika Muzycznego”. W uznaniu zasług i osiągnięć twórcy, został na jego cześć wybity złoty medal, a car Aleksander I mianował go swoim nadwornym kapelmistrzem i odznaczył Orderem św. Stanisława IV.

Na twórczość Kurpińskiego składają się kompozycje orkiestrowe, kameralne, fortepianowe, a także pieśni solowe, utwory chóralne oraz dzieła sceniczne. Grupa kompozycji przeznaczonych na orkiestrę jest bardzo liczna i znaleźć w niej można takie gatunki jak: koncert, elegia, polonez, mazurek, walc i inne miniatury. Utworów kameralnych powstało niewiele, jednak skomponowane zostały zarówno na obsady smyczkowe jak i dęte, z ewentualną obecnością fortepianu lub klawikordu. Na gruncie utworów fortepianowych wypowiadał się kompozytor za pośrednictwem m.in. takich gatunków jak: wariacje, fantazja, fuga, mazurek, walc czy polonez. W kompozycjach wokalno-instrumentalnych korzystał z tekstów m.in.: Juliana Ursyna Niemcewicza, Kazimierza Brodzińskiego, Brunona Kicińskiego, Józefa Dionizego Minasowicza, Andrzeja Słowaczyńskiego oraz Casimire’a Delavigne’a. Warta podkreślenia jest pieśń powstańcza Warszawianka, skomponowana przez Kurpińskiego w czasie powstania listopadowego, uznawana wówczas za hymn narodowy. Grupa dzieł scenicznych zawiera opery oraz balety. Dodatkowo, spod pióra twórcy wyszły prace o tematyce muzycznej, m.in. rozprawy dotyczące historii i estetyki muzyki, życia muzycznego oraz prace o charakterze pedagogicznym.

W historii muzyki polskiej zajmuje Kurpiński, obok Józefa Elsnera, poczesne miejsce wśród kompozytorów okresu przedromantycznego. W swojej twórczości łączył środki formalne typowe dla klasycyzmu z elementami polskiego folkloru muzycznego. Na gruncie muzyki operowej preferował popularne ówcześnie gatunki, tj. operę komiczną i melodramat. Dbał bardzo o poziom literacki librett do swoich dzieł scenicznych, szczególnie pod względem prozodii. W dziełach z tej grupy dostrzegalne są wpływy klasyków wiedeńskich oraz kompozytorów włoskich i francuskich, jednak wykorzystanie folkloru polskiego podtrzymuje ich narodowy charakter. W tekstach pieśni przeważa tematyka historyczna, patriotyczna, sentymentalna i religijna. Utwory te charakteryzuje urozmaicona melodyka nawiązująca do muzyki ludowej, co wpływało na dużą popularność tych utworów. Wśród dzieł fortepianowych na pierwszy plan wysuwają się polonezy, komponowane okazjonalnie z założeniem użytkowym. Ich wadą jest powtarzalność motywiczna oraz osłabianie rytmu polonezowego nadmierną ornamentyką. Obdarzony był Kurpiński bogatą inwencją melodyczną. Jako samouk przyswoił sobie wszystkie ówczesne środki techniki kompozytorskiej, biegle nimi władał, stał się prekursorem narodowej opery polskiej oraz wniósł znaczący wkład w rozwój polskiej pieśni patriotycznej. W pracy twórczej i organizacyjnej przyświecała Kurpińskiemu idea przybliżenia muzyki szerokim rzeszom społecznym w kraju, co wskazuje na silną więź twórcy z ideologią oświecenia.

 

Źródło biogramu: Przybylski Tadeusz, Kurpiński Karol, w: Encyklopedia muzyczna PWM, Dziębowska Elżbieta (red.), t. 5, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1997, ss. 236-246.

 


ORGANIZATOR
WSPÓŁORGANIZATOR
PARTNERZY
PATRONI MEDIALNI
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej
im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie
20 – 27 września 2019
Wszelkie Prawa Zastrzeżone 2018 Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki.
Instytut Muzyki i Tańca w Warszawie
Dofinansowano ze środków
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego