A A
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie / 20 – 27 września 2019

Andrzej Panufnik

Portret Andrzeja Panufnika, autor: Benedykt Jerzy Dorys (1901-1990), 1947 r. / źródło: Biblioteka Narodowa (Polona)

 

 

 
 
UTWORY KAMERALNE
UTWORY NA FORTEPIAN

 

(24.09.1914 – 27.10.1991) kompozytor i dyrygent urodzony w Warszawie, zmarły w Twickenham w Anglii. Wzrastał w rodzinie o tradycjach muzycznych. Pierwszych lekcji gry na fortepianie udzielała mu babcia – Henryka Thonnes. Regularną edukację muzyczną odbywał w konserwatorium w Warszawie pod kierunkiem Piotra Ryla, Witolda Maliszewskiego, Eugeniusza Morawskiego, Jerzego Lefelda, Kazimierza Sikorskiego i Waleriana Bierdiajewa. Uczelnię tę ukończył z wyróżnieniem. Umiejętności dyrygenckie pogłębiał dodatkowo w Wiedniu u Felixa Weingartnera oraz w Paryżu u Philippe’a Gauberta.

Podczas okupacji, ze względu na ograniczone możliwości legalnego wykonywania muzyki, grał w duecie fortepianowym z Witoldem Lutosławskim w warszawskich kawiarniach, takich jak „Sztuka i moda” czy „U Aktorek”. W okresie tym prowadził nadal działalność kompozytorską, jednak wiele jego dzieł uległo zniszczeniu podczas wojny. Część utworów później odtworzył. W roku 1954 wyemigrował z Polski do Anglii przez Szwajcarię. Z powodu nielegalnego opuszczenia kraju, przez panującą władzę nałożony został zakaz wykonywania, publikowania i opisywania twórczości Panufnika. Powodem wyjazdu była polityka kulturalna państwa polskiego niesprzyjająca nowatorskiej twórczości muzycznej, lecz faworyzująca muzykę przeznaczoną dla mas. Pomimo trudnych początków w Londynie, ostatecznie odniósł tam wielki sukces, otrzymał obywatelstwo Wielkiej Brytanii, a w 1991 roku Elżbieta II nadała mu tytuł szlachecki (Sir). Zakaz wykonywania dzieł Panufnika w Polsce zdjęty został w roku 1977 z inicjatywy Związku Kompozytorów Polskich, jednak muzyka kompozytora nie od razu powróciła na estrady koncertowe. Do przywrócenia pamięci o niej przyczyniły się: wydanie autobiografii twórcy, monografii mu poświęconej autorstwa Tadeusza Kaczyńskiego oraz działania popularyzatorskie przy okazji Krakowskich Dni Muzyki Andrzeja Panufnika oraz Konkursu Kompozytorskiego im. A. Panufnika. Twórca przyjechał do Polski dopiero w roku 1990 z okazji festiwalu Warszawska Jesień, na którym wykonano jego 11 utworów.

Jako dyrygent pracował w Filharmonii Krakowskiej i Filharmonii Warszawskiej, a także występował w takich krajach jak: Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Szwajcaria, Dania, Holandia czy Argentyna. Dodatkowo, był dyrektorem muzycznym Wytwórni Filmowej Wojska Polskiego w Łodzi, wiceprezesem ZKP oraz wiceprzewodniczącym International Conseil de Musique UNESCO w Paryżu.

Za swoje osiągnięcia kompozytorskie otrzymał wiele nagród, m.in.: I nagrodę na Konkursie Kompozytorskim im. Karola Szymanowskiego, Prix de Composition Prince Pierre de Monaco czy Sibelius Centenary Medal for Composition w Londynie. Dodatkowo, uhonorowany został odznaczeniami za zasługi dla kultury, m.in. pośmiertnie orderem Polonia Restituta.

Najliczniejsza grupę w twórczości kompozytora stanowią utwory orkiestrowe. Znaleźć można wśród nich takie gatunki jak: uwertura, sinfonia, symfonia, rapsodia, nokturn, kołysanka, koncert, concertino i in. Dzieła kameralne powstawały zarówno na obsady smyczkowe, dęte jak i mieszane. Licznie reprezentowana jest również twórczość wokalna i wokalno-instrumentalna, zawierająca utwory na głos solowy z fortepianem lub organami, na chór a cappella oraz chór z towarzyszeniem instrumentów i dodatkowych głosów solowych. W utworach tych kompozytor wykorzystał teksty takich autorów jak: Stanisław Ryszard Dobrowolski, Alexaner Pope, Wasilij Lebiediew-Kumacz, Sir Philip Sidney czy Jerzy Pietrkiewicz. Dodatkowo, spod pióra twórcy wyszły opracowania dawnej muzyki polskiej, muzyka sceniczna, filmowa oraz piosenki i pieśni masowe. Jest Panufnik również autorem prac poświęconych głównie tematyce muzyki współczesnej.

Dzieła Panufnika cechuje gruntownie przemyślana logika konstrukcji oraz dramatyczna i refleksyjna ekspresja. Organizacja materiału muzycznego często oparta jest na modelach pozamuzycznych, zwłaszcza zaś na figurach geometrycznych. Krystalizacja stylu twórcy nastąpiła w końcu lat 60. Dużym upodobaniem darzył kompozytor także symetrię, którą wprowadzał nie tylko w swoich utworach, ale również w ustawieniu muzyków na estradzie. W wielu utworach czerpał z polskiej muzyki ludowej, m.in. z regionu Kurpiów. Wykształcił oryginalny styl wypowiedzi muzycznej, niezależny od współczesnych mu nurtów i technik, a cechą charakterystyczną jego twórczości jest połączenie czynnika intelektualnego i emocjonalnego.

 

Źródło biogramu: Paja-Stach Jadwiga, Panufnik Andrzej, w: Encyklopedia muzyczna PWM, Dziębowska Elżbieta (red.), t. 7, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2002, ss. 330-339.

 


ORGANIZATOR
WSPÓŁORGANIZATOR
PARTNERZY
PATRONI MEDIALNI
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej
im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie
20 – 27 września 2019
Wszelkie Prawa Zastrzeżone 2018 Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki.
Instytut Muzyki i Tańca w Warszawie
Dofinansowano ze środków
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego