A A
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie / 20 – 27 września 2019

Michał Kleofas Ogiński

Portrait de Michael Oginski, autorzy: C. P. Marillier, A. Romanet / domena publiczna; źródło: Bibliothèque nationale de France (Gallica)

 

 

 
 
 
UTWORY KAMERALNE
UTWORY NA FORTEPIAN

 

(25.09.1765 – 15.10.1833) kompozytor, pisarz, dyplomata i książę urodzony w Guzowie k. Warszawy, zmarły we Florencji. Był bratankiem Michała Kazimierza. Edukację muzyczną rozpoczął pod okiem Józefa Kozłowskiego, który uczył go gry na skrzypcach, klawikordzie oraz teorii muzyki i generałbasu. Naukę gry na skrzypach kontynuował następnie w Warszawie pod kierunkiem Ivana Mane’a Jarnovicia. W późniejszym okresie, kiedy przebywał w Paryżu, pobierał lekcje u Giovanniego Battisty Viottiego oraz Pierre’a Baillota. W majątkach magnackich oraz przy okazji podróży z rodzicami zapoznawał się w operą francuską i włoską. Kształcił się również niejako samodzielnie, grając najnowsze utwory kameralne razem z pianistą Josephem Wölflem.

Jako dyplomata, brał udział w pracach Sejmu Czteroletniego, nie był jednak zwolennikiem Konstytucji 3 Maja. Przystąpił do konfederacji targowickiej, był jednym z polityków, których podpisy znalazły się na traktatach rozbiorowych z Rosją i Prusami, a nieco później wziął udział w powstaniu kościuszkowskim. W trakcie kampanii 1812 przyjął postawę lojalną wobec cara Aleksandra I. W kolejnych latach działał w środowisku lokalnym na polu kultury, m.in. organizując koncerty i spektakle. Z powodu choroby swojej drugiej żony, włoskiej śpiewaczki Marii Neri, przeniósł się do Florencji, gdzie zmarł. Pochowany został najpierw na cmentarzu przy kościele Santa Maria Novella, później zaś przeniesiono go do grobowca w bazylice Santa Croce.

Najliczniejsza grupę w twórczości Ogińskiego stanowią kompozycje fortepianowe. Znaleźć można wśród nich polonezy, mazurki, walce, kadryle, menuety, marsze i galop. Komponował także utwory na głos solowy z towarzyszeniem fortepianu, korzystając m.in. z takich gatunków jak romans czy polonez. Utwory z tej grupy opierał głównie na tekstach proweniencji francuskiej, m.in. autorstwa Josepha-Alphonse’a Esménarda i Giovanniego Battisty Perucchiniego, a także swoich własnych. Spod pióra kompozytora wyszła także 1-akotwa opera, do której sam napisał libretto.

Największą popularność zdobył Ogiński jako autor 26 polonezów fortepianowych, wśród których najbardziej znanym jest Polonez a-moll „Pożegnanie Ojczyzny”. Autorstwo niektórych kompozycji jest niepewne i może należeć się Michałowi Kazimierzowi Ogińskiemu. W utworach tych dostrzegalne są wpływy twórczości sonatowej Muzio Clementiego, Friedricha Kuhlaua i Wolfganga Amadeusza Mozarta oraz cechuje je estetyka sentymentalna, pełna elegancji i melancholii. Często korzystał z tematów operowych i melodii popularnych romansów francuskich. Historyczna rola, jaka przypada Ogińskiemu na gruncie jego polonezów fortepianowych to stworzenie, po raz pierwszy w muzyce polskiej, oryginalnego typu tańca stylizowanego, rozwiniętego następnie przez Fryderyka Chopina. Pieśni Ogińskiego utrzymane są w typowym dla tego okresu sentymentalnym charakterze. Mają najczęściej prostą budowę zwrotkową. Dla oddania nastrojów melancholijnych wykorzystywał kompozytor takie środki jak przebiegi chromatyczne, tonacje mollowe bądź odpowiednie zabiegi ilustracyjne. Mimo swojego typowego, salonowego charakteru, dzieła te stawiają wykonawcom wysokie wymagania z technicznego punktu widzenia. Wspomniana opera autorstwa Ogińskiego wyróżnia się zdecydowanie na tle ówczesnych polskich kompozycji w tym gatunku, zdominowanych tematyką współczesną, często wiejską, muzycznie oddających charakter narodowy. Dzieło Ogińskiego to opéra comique ze wstawkami mówionymi, baletowymi i obecnością recitativo accompagnato.

Warte wspomnienia są dodatkowo Listy o muzyce autorstwa Ogińskiego, w których za pośrednictwem popularnej wówczas formy fikcyjnej korespondencji wyraża swoje refleksje na temat muzyki, jej znaczenia i różnych przejawów. Podejmuje m.in. problem użytkowości muzyki, wykorzystania w utworach elementów ludowych oraz narodowych, porusza kwestie muzyki operowej oraz dokonuje oceny własnej twórczości.

 

Źródło biogramu: Sieradz Halina, Michał Kleofas Ogiński, w: Encyklopedia muzyczna PWM, Dziębowska Elżbieta (red.), t. 7, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2002, ss. 150-152

ORGANIZATOR
WSPÓŁORGANIZATOR
PARTNERZY
PATRONI MEDIALNI
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej
im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie
20 – 27 września 2019
Wszelkie Prawa Zastrzeżone 2018 Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki.
Instytut Muzyki i Tańca w Warszawie
Dofinansowano ze środków
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego