A A
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie / 20 – 27 września 2019

Roman Palester

Roman Palester / domena publiczna; źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe

 

 

 
 
UTWORY KAMERALNE
UTWORY NA FORTEPIAN

 

(28.12.1907 – 25.08.1989) kompozytor urodzony w Śniatynie (Podole), zmarły w Paryżu. Edukację muzyczną odbywał w Instytucie Muzycznym Klary Umlaufowej i Zygmunta Przeorskiego w Krakowie, w Konserwatorium Polskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie pod kierunkiem Marii Sołtysowej (fortepian) oraz Adama Sołtysa, Franciszka Neuhausera i Stanisława Niewiadomskiego (teoria), a także w konserwatorium w Warszawie u Piotra Rytla i Kazimierza Sikorskiego. W 1931 roku uzyskał na tej uczelni dyplom z kompozycji. Dodatkowo studiował historię sztuki na Uniwersytecie Warszawskim.

W maju 1940 roku został aresztowany i osadzony w więzieniu na Pawiaku, skąd udało mu się wydostać po ponad 6 tygodniach. Zatrzymany przez Niemców został także w Żerosławicach oraz w Jaszczurówce. W 1947 roku wyjechał do Paryża, bez zamiaru emigracji, lecz w celu lepszego skupienia się na pracy twórczej, na co atmosfera panująca w Polsce nie pozwalała. Ze względu na konflikt, jaki zarysował się pomiędzy nim a polskim środowiskiem muzycznym, m.in. przez odmowę udziału w Światowym Kongresie Intelektualistów w Obronie Pokoju we Wrocławiu, władze zakazały wykonywania i wydawania jego utworów, został skreślony z listy członków Związku Kompozytorów Polskich oraz wstrzymano wypłaty jego tantiem z konta w ZAiKS-ie. W świetle tych wydarzeń, w roku 1951 wyemigrował do Paryża. Na stałe jego muzyka wróciła na estrady dopiero w roku 1981.

Prowadził intensywną działalność na polu organizacji życia muzycznego: był kierownikiem muzycznym Teatrów Miejskich we Lwowie, działał w zarządzie Stowarzyszenia Kompozytorów Polskich, w Radzie Naczelnej ZAiKS, w zarządzie polskiej sekcji Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej, był członkiem Stowarzyszenia Młodych Muzyków Polaków w Paryżu, członkiem zarządu Związku Zawodowego Muzyków, wchodził w skład Rady Wydawniczej Polskiego Wydawnictwa Muzycznego oraz był wiceprezesem Zarządu Głównego i prezesem krakowskiego oddziału Związku Kompozytorów Polskich. Dodatkowo, pracował w Komisji Programowej Szkolnictwa Muzycznego oraz w Radzie Teatralnej przy Ministerstwie Kultury i Sztuki, a także działał w wielu innych instytucjach kultury. Prowadził również działalność pedagogiczną oraz publicystyczną, pisząc m.in. do „Kwartalnika Muzycznego”, „Muzyki” i „Muzyki Polskiej”. Warte podkreślenia, że w 1952 roku rozpoczął pracę w polskiej sekcji Radia Wolna Europa w Monachium, gdzie kierował działem kulturalnym. Prowadził audycje poświęcone wydarzeniom świata kultury na Zachodzie i komentował życie muzyczne w kraju. Za swoją działalność otrzymał wiele nagród i odznaczeń.

Na twórczość kompozytorską Palestra składają się utwory orkiestrowe, kameralne, fortepianowe, wokalne i wokalno-instrumentalne, a także muzyka sceniczna, teatralna i filmowa. Wśród kompozycji przeznaczonych na orkiestrę znaleźć można takie gatunki jak: symfonia, sinfonietta, koncert, concertino, serenada, wariacje, uwertura, suita, polonez, nokturn i in. Utwory kameralne powstawały zarówno na obsady smyczkowe, dęte jak i mieszane z ewentualną obecnością fortepianu, a także na fortepian na 4 ręce. W grupie tej znajdują się utwory przeznaczone na 2 do 9 wykonawców. Liczba dzieł fortepianowych jest niewielka. W kompozycjach tych wykorzystywał kompozytor m.in. takie gatunki jak: etiuda, wariacje, passacaglia, preludium czy sonata. Wśród utworów wokalnych i wokalno-instrumentalnych znajdują się kompozycje na chór lub głosy solowe z towarzyszeniem fortepianu bądź zespołu instrumentalnego. Dodatkowo, spod pióra kompozytora wyszły prace o tematyce muzycznej, poświęcone w dużej mierze twórczości współczesnej.

Twórczość Palestra wykazuje podział na dwa zasadnicze okresy. Pierwszy (do 1950 roku) charakteryzuje się stylistyką neoklasyczną i folkloryzmem, drugi zaś (od 1951) nawiązaniami do ekspresjonizmu szkoły wiedeńskiej i do nowoczesnych technik kompozytorskich. W okresie tym osiągnął kompozytor dojrzałość twórczą, krystalizując swój indywidualny styl, będący syntezą tradycji i awangardy. Dzieła Palestra cechuje sprawność warsztatu kompozytorskiego, świeżość inwencji, klarowność i przejrzystość formy, nowoczesna harmonika i wartka rytmika. Charakterystyczne dla jego języka muzycznego jest zestrojone współistnienie różnych cech. Dodatkowo, w muzyce kompozytora zadziwia zmienność zdarzeń dźwiękowych, wielowarstwowość akcji muzycznej oraz silne kontrasty.

 

Źródło biogramu: Helman Zofia, Palester Roman, w: Encyklopedia muzyczna PWM, Dziębowska Elżbieta (red.), t. 7, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2002, ss. 277-289.

ORGANIZATOR
WSPÓŁORGANIZATOR
PARTNERZY
PATRONI MEDIALNI
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej
im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie
20 – 27 września 2019
Wszelkie Prawa Zastrzeżone 2018 Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki.
Instytut Muzyki i Tańca w Warszawie
Dofinansowano ze środków
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego