A A
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie / 20 – 27 września 2019

Aleksander Tansman

Aleksander Tansman, Zakład fotograficzny Alban Paris, 1932 r. / domena publiczna; źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe

 

 

 
 
 
UTWORY KAMERALNE
UTWORY NA FORTEPIAN

 

(11.06.1897 – 15.11.1986) kompozytor, pianista i dyrygent urodzony w Łodzi, zmarły w Paryżu. Wzrastał w rodzinie żydowskiej o tradycjach muzycznych. Edukację muzyczną rozpoczął pod kierunkiem m.in. Wojciecha Gawrońskiego (fortepian) oraz Nauma Podkaminera (teoria muzyki). W późniejszym okresie uczył się także harmonii i kontrapunktu u Piotra Rytla oraz kompozycji u Henryka Melcera. W wieku 22 lat wyjechał do Paryża, gdzie zetknął się z takimi postaciami jak: Maurice Ravel, Albert Roussel, Manuel de Falla, Siergiej Kusewicki, Darius Milhaud, Arthur Honegger, Andrés Segovia oraz Igor Strawiński. Znajomości te oraz wiele innych stały się bardzo cennymi dla rozwoju kariery kompozytorskiej i wykonawczej Tansmana.

Jako pianista i dyrygent występował między innymi na estradach Stanów Zjednoczonych, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Belgii, Hawajów, Japonii, Chin, Filipin, Singapuru, Indonezji, Malajów, Cejlonu, Indii czy Egiptu. Prezentował swoje utwory oraz dzieła innych kompozytorów. Na gruncie paryskim odegrał znaczącą rolę w promowaniu twórczości Karola Szymanowskiego. W 1941 roku, ze względu na okupację Europy, na 5 lat przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, gdzie kontynuował działalność kompozytorską oraz napisał książkę poświęconą Igorowi Strawińskiemu.

Był członkiem Academie Royale des Sciences, des Lettres et des Beaux-Arts de Belgique oraz członkiem honorowym Związku Kompozytorów Polskich. Za swoją działalność uhonorowany został m.in.: tytułem doktora honoris causa Akademii Muzycznej w Łodzi, Złotym Krzyżem Zasługi  oraz tytułem Commandeur dans l’Ordre des arts et des Lettres. Od 1996 roku przez Stowarzyszenie Promocji Kultury im. Aleksandra Tansmana organizowane są Konkursy Indywidualności Muzycznych im. kompozytora.

Twórczość kompozytorska Tansmana jest bardzo bogata i zróżnicowana. Składają się na nią utwory orkiestrowe, kameralne, fortepianowe, gitarowe, wokalne, wokalno-instrumentalne, a także muzyka sceniczna, filmowa, teatralna i radiowa. Wśród kompozycji przeznaczonych na orkiestrę znaleźć można takie gatunki jak: symfonia, symfonia koncertująca, sinfonietta, uwertura symfoniczna, suita, moment symphonique, rapsodia, partita, intermezzo, wariacje, koncert, concertino, fantazja i in. Kompozycje kameralne powstawały na składy smyczkowe, dęte i mieszane, z częstą obecnością fortepianu lub okazjonalnym towarzyszeniem innych instrumentów. Obsady w tej grupie są zróżnicowane pod względem liczebnym. Na gruncie twórczości fortepianowej wypowiadał się kompozytor za pośrednictwem takich gatunków jak: suita, preludium, etiuda, scherzo, sonatina, sonata, impromptu, berceuse, toccata, sarabanda, fuga, mazurek, intermezzo oraz inne miniatury taneczne i nietaneczne. Powstało także kilka kompozycji na 2 fortepiany. Utwory gitarowe w większości utrzymane są również w gatunkach miniatur o charakterze tanecznym i nietanecznym. Na twórczość wokalną i wokalno-instrumentalną składają się dzieła przeznaczone na chór a cappella, na chór z towarzyszeniem głosów solowych i instrumentów, na głos z fortepianem oraz na głos z towarzyszeniem większej liczby instrumentów. W utworach tych korzystał twórca z tekstów biblijnych oraz z tekstów takich autorów jak: Anna Tansman, Nadejda de Bragança, Charles Oulmont czy Victor Segalen. Wśród dzieł scenicznych znajdują się opery oraz balety do librett m.in. Jeana-Richarda Blocha, Salvadora de Madariaga y Rojo, Nathana Bistritzky’ego czy Alexandre’a Arnouxa. Muzykę filmową komponował do dzieł kinematografii francusko-, włosko- i anglojęzycznej. Oprócz pracy poświęconej Igorowi Strawińskiemu, spod pióra kompozytora wyszedł także tekst pt. „O mej twórczości muzycznej”.

W początkach swojej twórczości pozostawał Tansman pod silnym wpływem folkloru polskiego, lecz szybko w jego kompozycjach zaczęły pojawiać się tendencje nowoczesne. Styl twórcy ukształtował się w latach 20. pod wpływem neoklasycyzmu. W swym credo kompozytor opowiada się po stronie konstruktywizmu formalnego, obiektywizmu wyrazowego oraz wyraża niechęć wobec romantycznego patosu i impresjonistycznego malarstwa dźwiękowego. Sięga Tansman po formy i gatunki muzyki klasycznej i barokowej, jego dzieła charakteryzuje motoryczna rytmika, harmonika utrzymana w estetyce tzw. nowej tonalności, logika i prostota formy, lekkość faktury, umiar środków oraz elegancja. W swojej wykrystalizowanej postawie twórczej pozostał konsekwentny przez całe życie.

 

Źródło biogramu: Szoka Marta, Tansman Aleksander, w: Encyklopedia muzyczna PWM, Dziębowska Elżbieta (red.), t. 11, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2009, ss. 23-29.

ORGANIZATOR
WSPÓŁORGANIZATOR
PARTNERZY
PATRONI MEDIALNI
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej
im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie
20 – 27 września 2019
Wszelkie Prawa Zastrzeżone 2018 Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki.
Instytut Muzyki i Tańca w Warszawie
Dofinansowano ze środków
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego