A A
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie / 20 – 27 września 2019

Władysław Żeleński

Portret Władysława Żeleńskiego, Atelier Adela Kraków Plac Szczepański 2 (po 1908 r.) / domena publiczna; źródło: Biblioteka Narodowa (Polona)

 

 

 
 
UTWORY KAMERALNE
UTWORY NA FORTEPIAN

 

(6.07.1837 – 23.01.1921) kompozytor i pedagog urodzony w Grodkowicach k. Krakowa, zmarły w Krakowie. Wzrastał w rodzinie o tradycjach muzycznych. W wieku nastoletnim pobierał w Krakowie lekcje gry na fortepianie u Kazimierza Wojciechowskiego oraz Jana Germasza. Następnie edukację muzyczną odbywał w Pradze, ucząc się fortepianu u Alexandra Dreyschocka oraz kompozycji i organów u Josepha Krejčiego. Studiował dodatkowo filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz na Uniwersytecie Karola w Pradze. Wykształcenie muzyczne sfinalizował w konserwatorium w Paryżu na studiach kompozytorskich u Napoléona-Henriego Rebera oraz na prywatnych zajęciach z kompozycji u Bertholda Damckego. Po studiach powrócił do Krakowa i niedługo potem przeniósł się do Warszawy, by w roku 1881 powrócić na stałe do Krakowa. Jednym z jego synów był Tadeusz Kamil Żeleński (znany pod pseudonimem „Boy”).

Jako pedagog pracował w Instytucie Muzycznym w Warszawie oraz w szkole muzycznej i Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego w Krakowie. Prowadził także zajęcia prywatne. Nauczał  harmonii, kontrapunktu oraz gry na fortepianie i organach. Dodatkowo, opracował podręczniki Nauka harmonii oraz pierwszych zasad kompozycji (z Gustawem Roguskim) oraz Nauka pierwszych zasad muzyki, a także przygotował plan stworzenia uczelni muzycznej w Krakowie.

Występował również jako dyrygent oraz pianista-solista i akompaniator, a także działał na polu organizacji życia muzycznego. Był aktywny zawodowo do ostatnich chwil życia. Za swoje osiągnięcia otrzymał tytuł honorowego obywatela miasta Krakowa, nagrodę na konkursie kompozytorskim ogłoszonym przez Filharmonię Warszawską w 1912 roku oraz liczne słowa uznania. Środowiska artystyczne i intelektualne Krakowa, Lwowa i Warszawy złożyły mu hołd podczas 40-lecia debiutu kompozytorskiego, uznany został za następcę Stanisława Moniuszki, a Zygmunt Noskowski publicznie nazwał go swoim mistrzem.

Na twórczość kompozytorską Żeleńskiego składają się utwory orkiestrowe, kameralne, pieśni na głos i fortepian, dzieła fortepianowe, organowe, chóralne, sceniczne oraz muzyka teatralna. Wśród kompozycji przeznaczonych na orkiestrę znaleźć można takie gatunki jak: symfonia, uwertura, suita, marsz, polonez, koncert i in. W obsadach utworów kameralnych pojawiają się wyłącznie instrumenty smyczkowe i fortepian. W kompozycjach wokalno-instrumentalnych korzystał kompozytor z teksów m.in.: Stefana Garczyńskiego, Adama Mickiewicza, Władysława Syrokomli, Václava Hanki, Teofila Lenartowicza, Alexandra Michaux, Antoniego Edwarda Odyńca, Adama Asnyka, Maryli Wolskiej czy Józefa Relidzyńskiego. Na gruncie dzieł fortepianowych i organowych wypowiadał się za pośrednictwem takich gatunków jak: walc, sonata, humoreska, mazurek, scherzo, preludium, marsz, morceau, gawot, polonez i innych miniatur. Wśród dzieł chóralnych znajdują się zarówno kompozycje a cappella, jak i z towarzyszeniem instrumentalnym, w tym również orkiestry. Dodatkowo, spod pióra kompozytora wyszły prace poświęcone tematyce muzycznej.

Po śmierci Żeleńskiego jego twórczość została w dużym stopniu zapomniana, a za jego życia wykonywana była i doceniana jedynie na terenie Polski. Język muzyczny kompozytora pozostawał konserwatywny i wykazywał wpływy takich twórców jak: Robert Schumann czy Felix Mendelssohn-Bartholdy. Warsztat kompozytorski Żeleńskiego był jednak rzetelny, a jego podejście do zadań artysty pełne odpowiedzialności. Największą wartość mają w dorobku twórcy jego opery oraz pieśni. To te kompozycje zapewniły mu miano następcy Stanisława Moniuszki. W wywiadzie dla „EMTA” wyznał: „Nie jestem modernistą. Wobec tych wszystkich dziwactw secesjonistycznych wydaję się samemu sobie strasznie zacofanym.” Twórczość Żeleńskiego sytuowana jest obok dzieł Zygmunta Noskowskiego oraz pomiędzy dokonaniami Moniuszki i kompozytorów Młodej Polski. Może być również postrzegana jak przejaw akademizmu, nurtu którego znaczenie w sztuce zaczyna być w ostatnich latach doceniane.

 

Źródło biogramu: Negrey Maciej, Żeleński Władysław, w: Encyklopedia muzyczna PWM, Dziębowska Elżbieta (red.), t. 12, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2012, ss. 392-401.


ORGANIZATOR
WSPÓŁORGANIZATOR
PATRONAT NARODOWY PREZYDENTA RP
PATRONAT NARODOWY
PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ ANDRZEJA DUDY
W STULECIE ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOSCI
PARTNERZY
PATRONI MEDIALNI
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej
im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie
20 – 27 września 2019


Wszelkie Prawa Zastrzeżone 2018 Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki.
Instytut Muzyki i Tańca w Warszawie
Dofinansowano ze środków
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego