A A
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie / 20 – 27 września 2019

Józef Wieniawski

Józef Wieniawski / źródło: Music Division, The New York Public Library (The New York Public Library Digital Collections)

 

 

 
 
UTWORY KAMERALNE
UTWORY NA FORTEPIAN
UTWORY NA FORTEPIAN Z ORKIESTRĄ

 

(23.05.1837 – 11.11.1912) pianista, kompozytor i pedagog urodzony w Lublinie, zmarły w Brukseli. Był bratem Henryka Wieniawskiego. Naukę gry na fortepianie rozpoczął pod okiem matki, Reginy Wolff (siostry Edwarda Wolffa). Następnie kształcił się w konserwatorium w  Paryżu w klasie fortepianu Pierre’a-Josepha-Guillaume’a Zimmermanna i Antoine’a Françoisa Marmontela, a także w klasie solfeżu Charlesa Alkana. Studia te ukończył z pierwszymi nagrodami. Umiejętności pianistyczne pogłębiał dodatkowo pod kierunkiem Edwarda Wolffa oraz Franza Liszta. Studiował również kompozycję w Berlinie u Adolfa Bernharda Marxa.

Karierę pianistyczną rozpoczął występując z bratem Henrykiem. Koncertowali bardzo intensywnie w takich krajach jak: Polska, Rosja, Ukraina, Finlandia, Niemcy, Austria czy Belgia. Ich współpraca rozpoczęła się w roku 1849 (lub 1848) i trwała niecałe 10 lat. W późniejszym okresie Józef występował już sam lub w układach na dwa fortepiany, grając m.in. z: Marią Kalergis, Ferdinandem Dulckenem czy Ignacym Janem Paderewskim. Pozostawił po sobie nagrania pianolowe, zrealizowane przez firmy Phonola i Triphonola. Poziom gry pianistycznej Wieniawskiego był bardzo wysoki i porównywano go z poziomem gry Antona Rubinsteina czy Karola Tausiga. Zadziwiał doskonałą techniką, muzykalnością oraz niezawodną pamięcią. Jego grę cechowały: spokój, precyzja, wielobarwna ekspresja i dostojność. Posiadał bogate umiejętności nie tylko na polu wykonawstwa solowego, lecz także na gruncie kameralistyki oraz improwizacji. Bardzo chętnie grywał utwory Fryderyka Chopina. Jego wykonania ballad tego kompozytora, razem z interpretacjami Józefa Śliwińskiego oraz Aleksandra Michałowskiego, uznawano za najbardziej zbliżone do ideału. Co więcej, jako jeden z pierwszych polskich pianistów, wprowadził formę recitalu chopinowskiego. Co ciekawe, był również pomysłodawcą fortepianu o dwóch klawiaturach.

Jako pedagog pracował w Moskwie, prowadząc tzw. klasy muzyczne przy moskiewskim oddziale Rosyjskiego Towarzystwa Muzycznego, a także w Brukseli, gdzie nauczał w klasie fortepianu tamtejszego konserwatorium. Dawał również lekcje prywatne. Liczba jego uczniów mogła sięgać aż 700. Wśród jego polskich wychowanków znajdują się m.in.: Eugeniusz Pankiewicz i Bolesław Domaniewski. W swojej karierze artystycznej miał dodatkowo epizody dyrygenckie.

Działał również na polu organizacji życia muzycznego. We współpracy m.in. z Janem Hornzielem, Józefem Goebeltem i Aleksandrem Wieniawskim (bratem) przygotowywał w Wiedniu poranki muzyczne oraz wieczory muzyki kameralnej. Koncerty kameralne organizował także podczas pobytu w Paryżu, zdobywając dla nich szeroką publiczność. Te paryskie wydarzenia, przygotowywane w kooperacji z Jenő Hubayem oraz Eugènem Ysaÿem, odbywały się w Palais des Beaux Arst oraz w Salle de la Grande Harmonie. Był również jednym z członków-założycieli (później nawet członkiem honorowym) oraz dyrektorem Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego

Najliczniejszą grupę w twórczości kompozytora stanowią dzieła fortepianowe. Znaleźć można wśród nich fantazje, pieśni bez słów, etiudy, ballady, nokturny, walce, polonezy, mazurki, wariacje i inne miniatury taneczne i nietaneczne. Utwory orkiestrowe powstawały w takich gatunkach jak: symfonia, suita, koncert czy wariacje. Na twórczość kameralną składają się przede wszystkim niewielkie obsady smyczkowe z częstą obecnością fortepianu. Spod pióra twórcy wyszły także pieśni na głos i fortepian, dla których podstawą stały się teksty poetów takich jak: Roman Zamorski, Aleksander Wicherski, Henri Cazalis, Émile de Girardin, Zygmunt Krasiński, Victor Hugo, Gentil Theodoor Antheunis.

Twórczość kompozytorska Wieniawskiego spotykała się z zarzutami przewagi aspektu wirtuozowskiego nad treściowym. Zwracano także uwagę na przesadną rozwlekłość jego dzieł. Uwagi te mogą okazać się słuszne jedynie w stosunku do niektórych kompozycji. Utwory fortepianowe dowodzą wysokich umiejętności kompozytorskich Wieniawskiego. Dzieła te utrzymane są w romantycznym modelu rozbudowanej wirtuozowskiej miniatury o monumentalnym brzmieniu. Pomimo braku wybitnej inwencji melodycznej, wykazuje się kompozytor umiejętnościami dobrego przeprowadzenia tematu oraz budowania formy. Dostrzegalne są dodatkowo inspiracje twórczością Fryderyka Chopina oraz Franza Liszta.

 

Źródło biogramu: Chmara-Żaczkiewicz Barbara, Wieniawski Józef, w: Encyklopedia muzyczna PWM, Dziębowska Elżbieta (red.), t. 12, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2012, ss. 163-165.


ORGANIZATOR
WSPÓŁORGANIZATOR
PARTNERZY
PATRONI MEDIALNI
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej
im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie
20 – 27 września 2019
Wszelkie Prawa Zastrzeżone 2018 Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki.
Instytut Muzyki i Tańca w Warszawie
Dofinansowano ze środków
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego