A A
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie / 20 – 27 września 2019

Grażyna Bacewicz

Portret Grażyny Bacewicz, autor: Benedykt Jerzy Dorys (1901-1990), 1948 r. / źródło: Biblioteka Narodowa (Polona)

 

 
 
UTWORY KAMERALNE
UTWORY NA FORTEPIAN
UTWORY NA FORTEPIAN Z ORKIESTRĄ

 

(5.02.1909 – 17.01.1969) kompozytorka, skrzypaczka i pedagog urodzona w Łodzi, zmarła w Warszawie. Regularną edukację muzyczną rozpoczęła w Konserwatorium Muzycznym Heleny Kijeńskiej-Dobkiewiczowej w Łodzi w zakresie gry na skrzypcach i fortepianie oraz teorii muzyki. Naukę kontynuowała następnie w Państwowym Konserwatorium Muzycznym w Warszawie, gdzie uczyła się kompozycji u Kazimierza Sikorskiego, skrzypiec u Józefa Jarzębskiego oraz fortepianu u Józefa Turczyńskiego. Wykształcenie pogłębiała dodatkowo na studiach w Paryżu u Nadii Boulanger (kompozycja) oraz Andrè Toureta i Carla Flescha (skrzypce).

Jako skrzypaczka koncertowała w takich krajach jak: Francja, Hiszpania, Belgia, Czechosłowacja, ZSRR, Rumunia, Węgry oraz państwa bałtyckie. W wieku 26 lat zdobyła I wyróżnienie na I Międzynarodowym Konkursie Skrzypcowym im. Henryka Wieniawskiego. Jej grę cechowały: nieskazitelna intonacja, precyzja rytmiczna, wyczucie formy utwory i stylu, doskonała pamięć muzyczna, wyrafinowanie interpretacji oraz sprawność techniczna. Występowała nie tylko jako skrzypaczka, ale również jako pianistka. Karierę wirtuozowską porzuciła w latach 50. na rzecz komponowania.

W roli pedagoga pracowała w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Łodzi, nauczając harmonii, kontrapunktu i solfeżu, a także w PWSM w Warszawie, gdzie do śmierci prowadziła klasę kompozycji. Dodatkowo, udzielała się na polu organizacji życia muzycznego, m.in. pełniąc funkcję wiceprezesa Związku Kompozytorów Polskich. Zasiadała również w jury wielu konkursów skrzypcowych i kompozytorskich, a także chętnie chwytała za pióro. Napisała kilka powieści, nowel i tomik opowiadań. Za swoje osiągnięcia uhonorowana została licznymi nagrodami, m.in. Krzyżem Kawalerskim i Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Nagrodami Państwowymi oraz nagrodami przyznawanymi przez ZKP.

Twórczość kompozytorska Bacewicz jest bogata i zróżnicowana. Składają się na nią utwory orkiestrowe, kameralne, skrzypcowe, fortepianowe, organowe i klarnetowe, a także dzieła wokalno-instrumentalne, sceniczne, muzyka teatralna i filmowa. Wśród kompozycji przeznaczonych na orkiestrę znaleźć można takie gatunki jak: sinfonietta, suita, symfonia, uwertura, koncert, partita, wariacje, divertimento i in. Utwory w tej grupie przeznaczone są na orkiestrę symfoniczną, kameralną i smyczkową. Dzieła kameralne pisane były zarówno na obsady smyczkowe, dęte jak i mieszane, z ewentualną obecnością fortepianu. Duża liczba utworów przeznaczona została na duo skrzypiec i fortepianu. Na gruncie utworów solowych wypowiadała się kompozytorka za pośrednictwem m.in. sonaty, sonatiny, kaprysu, wariacji, preludium, toccaty, etiudy i innych miniatur tanecznych bądź nietanecznych. W dziełach wokalno-instrumentalnych, tj. w pieśniach, oraz utworach kantatowych, korzystała z tekstów takich autorów jak: Adam Mickiewicz, Konstanty Ildefons Gałczyński, Rabindranath Tagore czy Władysław Broniewski, a także z tekstów autorskich. W grupie dzieł scenicznych znajdują się zaś balety.

Twórczość Bacewicz wykazuje podział na 3 okresy. Pierwszy (do ok. 1944 roku) charakteryzują silne wpływy muzyki Karola Szymanowskiego oraz inspiracje konstruktywistycznym neoklasycyzmem francuskim. Faza druga (1944-58) to czas poszukiwań i formowania indywidualnego języka muzycznego. Kompozytorka włącza wtedy do swojej muzyki elementy folkloru oraz szuka oryginalnych rozwiązań w zakresie rytmiki, harmoniki i orkiestracji. Krystalizacja stylu twórczyni następuje w okresie ostatnim (po 1958 roku), w którym najnowsze tendencje stylistyczne epoki, połączone z jej doświadczeniami własnymi dają nowe wartości estetyczne. Język muzyczny Bacewicz cechuje jasna, wyrazista forma, w której dominują wzory sonatowe oraz stylizacje ludowe i taneczne, czerpanie z wzorów epok minionych, obecność tematów i motywów o wyrazistym rysunku i dynamicznej ekspresji, rozbudowana praca motywiczno-przetworzeniowa, jednorodność ruchu oraz budowanie dużych napięć. W twórczości Bacewicz czynnik ekspresyjny łączy się z klasycznym rygorem oraz ze współcześnie pojętym rzemiosłem.


Źródło biogramu: Stawowy Ludomira, Bacewicz Grażyna, w: Encyklopedia muzyczna PWM, Dziębowska Elżbieta (red.), t. 1, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1979, ss. 100-108.


ORGANIZATOR
WSPÓŁORGANIZATOR
PARTNERZY
PATRONI MEDIALNI
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej
im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie
20 – 27 września 2019
Wszelkie Prawa Zastrzeżone 2018 Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki.
Instytut Muzyki i Tańca w Warszawie
Dofinansowano ze środków
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego