A A
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie / 20 – 27 września 2019

Mieczysław Karłowicz

Mieczysław Karłowicz w Tatrach: pisma taternickie i zdjęcia fotograficzne; Sekcya Turystyczna Towarzystwa Tatrzańskiego, Kraków 1910 / domena publiczna; źródło: Biblioteka Narodowa (Polona)

 

 

 
 
 
UTWORY KAMERALNE
UTWORY NA FORTEPIAN

 

(11.12.1876 – 8.02.1909) kompozytor i dyrygent urodzony w Wiszniewie na Litwie, zmarły w Tatrach. Wzrastał w rodzinie o tradycjach muzycznych. Edukację muzyczną w zakresie gry na skrzypcach rozpoczął w Dreźnie i Pradze, a następnie kontynuował w Warszawie pod kierunkiem Jana Jakowskiego. Był również uczniem Stanisława Barcewicza, Zygmunta Noskowskiego, Piotra Maszyńskiego oraz Gustawa Roguskiego. Wykształcenie muzyczne pogłębiał dodatkowo w Berlinie u Floriána Zajíca oraz Heinricha Urbana. Miał początkowo zamiary zostania skrzypkiem, jednak ostatecznie postanowił zająć się kompozycją. W czasie nauki w Berlinie uczęszczał także na wykłady z historii muzyki, historii filozofii, psychologii i fizyki na tamtejszym uniwersytecie. Odbył również kurs dyrygencki w Lipsku u Arthura Nikischa.

Znaczące zasługi położył Karłowicz na gruncie rozwoju polskiego życia muzycznego. Jego artykuł Muzyka swojska w Filharmonii Warszawskiej zainicjował walkę o obecność współczesnej muzyki polskiej w repertuarze tej instytucji. Działał w zarządzie Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego. Założył przy nim i prowadził orkiestrę smyczkową. Wyrażał poparcie dla grupy kompozytorów zrzeszonych w Spółce Nakładowej Młodych Kompozytorów Polskich, jednak sam nie był jej członkiem.

Karłowicz pałał miłością do Tatr. Na dwa lata przed śmiercią osiedlił się tam. Należał do Towarzystwa Tatrzańskiego, publikował artykuły na temat wędrówek górskich, często się wspinał, jeździł na nartach, fotografował oraz był jednym z pionierów polskiego taternictwa. Za miłość tę przyszło mu zapłacić najwyższą cenę, zginął bowiem pod lawiną w Tatrach, u stóp Małego Kościelca, podczas samotnej wycieczki na nartach. Obecnie w tym miejscu znajduje się tablica upamiętniająca kompozytora.

Początki kariery kompozytorskiej Karłowicza były trudne. Jego utwory spotykały się z nieprzychylnymi recenzjami, jednak nie zraziło to młodego twórcy. Przełom i wielki triumf nastąpił dopiero niespełna 3 tygodnie przed śmiercią, po koncercie we Filharmonii Warszawskiej, na którym entuzjastycznie przyjęto jego poemat symfoniczny Odwieczne pieśni.

Na twórczość Karłowicza składają się dwie grupy utworów: orkiestrowe oraz pieśni na głos i fortepian. Wśród kompozycji przeznaczonych na orkiestrę znaleźć można serenadę, muzykę do dramatu Biała Gołąbka Józefata Nowińskiego, symfonię, koncert skrzypcowy oraz opus vitae kompozytora – 6 poematów symfonicznych. Pieśni powstały natomiast do tekstów poetów polskich i zagranicznych, m.in. takich jak: Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Juliusz Słowacki, Maria Konopnicka, Adam Asnyk, Czesław Jankowski, Zygmunt Krasiński, Heinrich Heine czy Leopold Méyet. Spod pióra kompozytora wyszły także prace i artykuły poświęcone tematyce muzycznej, podręczniki muzyczne, komentarze literackie do własnych utworów symfonicznych oraz teksty taternickie.

Karłowicz jako jeden z pierwszych polskich kompozytorów podjął się ambitnego zadania włączenia muzyki polskiej w obieg europejskiej kultury muzycznej. Pod względem estetycznym jego twórczość wykazuje tendencje wczesnego modernizmu, związane z dziedzictwem późnoromantycznym. We wczesnych utworach dostrzegalny jest wpływ Piotra Czajkowskiego, w późniejszych zaś – folkloru litewskiego i białoruskiego. Poematy symfoniczne Karłowicza tworzą swoisty cykl programowo-filozoficzny. Twórczość pieśniowa łączy w sobie estetykę młodopolsko-modernistyczną (na gruncie literackim) oraz styl wczesnoromantyczny (na gruncie muzycznym). Poglądy estetyczne Karłowicza wiązały się z nurtem noworomantycznym, wywodzącym się z twórczości Ryszarda Wagnera. Aprobował muzykę o silnie skrystalizowanym obliczu indywidualnym, rozwiniętym czynniku emocjonalnym oraz o podłożu programowym. W tematyce swoich utworów preferował problemy egzystencjalne i metafizyczne. Realizację idei programowości rozumiał jako inspirację poetycko-filozoficzną, krąg idei, uczuć i nastrojów, nie zaś ścisłą integrację dramatu czy poezji z muzyką. Odegrał ważną rolę dla historii muzyki polskiej, przeszczepiając na grunt muzyki rodzimej najnowsze zdobycze instrumentacyjne, czerpiąc z twórczości Ryszarda Straussa, przyswajając muzyce polskiej harmonikę późnoromantyczną, komponując nowoczesną polską muzykę symfoniczną i stając się najwybitniejszym polskim reprezentantem późnoromantycznego poematu symfonicznego.

 

Źródło biogramu: Polony Leszek, Karłowicz Mieczysław, w: Encyklopedia muzyczna PWM, Dziębowska Elżbieta (red.), t. 5, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1997, ss. 32-41.

ORGANIZATOR
WSPÓŁORGANIZATOR
PARTNERZY
PATRONI MEDIALNI
Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej
im. Stanisława Moniuszki w Rzeszowie
20 – 27 września 2019
Wszelkie Prawa Zastrzeżone 2018 Międzynarodowy Konkurs Muzyki Polskiej im. Stanisława Moniuszki.
Instytut Muzyki i Tańca w Warszawie
Dofinansowano ze środków
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego